Ostatnio aktualizowane: 24.10.20

 

Ksylofon to jeden z najstarszych instrumentów, pochodzących ze wschodniej Azji. Klasyfikowany jest jako instrument perkusyjny z grupy idiofonów uderzanych. Wykorzystywany jest od początku XX wieku, pomaga rozwijać słuch muzyczny u dzieci, a także skłania najmłodszych do zabawy z muzyką i do próbowania stworzenia własnych kompozycji. Warto dowiedzieć się nieco więcej o tym niezwykłym instrumencie. Jaka jest historia ksylofonu? 

 

Co oznacza termin ksylofon? 

Zastanawiając się nad etymologią słowa ksylofon, warto wspomnieć, że pochodzi ono od dwóch greckich słów xylon i telefon. Słowo xylon oznacza drewno, a telefon tłumaczony jest jako dźwięk lub głos. Z ich połączenia otrzymano “drewniany dźwięk”. Z tego względu ksylofon znany był także jako “hölzernes Gelächter” – “drewniana perkusja” lub “Strohfiedel” – “skrzypce ze słomy”. Termin ksylofon może być wykorzystywany również do określenia innych instrumentów, takich jak balafon, marimba oraz semantron. Odnosi się on także do określenia instrumentu chromatycznego o lekko podwyższonym zakresie tonacji i suchej tonacji w porównaniu do marimby. Terminu ksylofon używa się również wobec instrumentów litofonicznych składających się ze skały lub kawałków skał, a także do instrumentów metalofonicznych, w których dźwięk wydobywa się przy użyciu kawałka metalu. 

Historia ksylofonu 

Ksylofon to instrument pochodzący najprawdopodobniej z południowo-wschodniej Azji. Według niektórych źródeł pierwsze instrumenty były znane już we wschodniej Azji około 2000 roku p.n.e. Dopiero w późniejszym okresie rozprzestrzeniły się na tereny afrykańskie. Początkowo instrument składał się z zawieszonych drewnianych prętów, w które uderzało się, aby wydobyć dźwięk. Podobny instrument, zwany ranat, był używany w hinduskich regionach. Różne podobne konstrukcje znano także w regionie obu Ameryk oraz Indonezji. Afrykański ksylofon był zbudowany z prętów umieszczonych na tykwie. Drewno opalano, a następnie kształtowano, aby uzyskać pożądany ton. 

Pierwsze dowody potwierdzające faktyczne istnienie ksylofonu pochodzą z IX wieku. Prymitywne instrumenty były bardzo proste w budowie. Projekt ewoluował z biegiem lat, a dodanie rezonatorów w dolnej części prętów przyczyniło się do zwiększenia stabilności granych dźwięków. Oprócz tego instrument został postawiony na stabilnym stojaku, co dodatkowo ułatwiało grę. Dopiero w XIV wieku ksylofon zaczął zyskiwać na popularności. Do budowy przez lata były wykorzystywane materiały, takie jak bambus oraz guma naturalna. Przez wieki stworzono wiele odmian ksylofonu używanych do dziś. Najpopularniejsze i najbardziej znane są Mbila, Marimba, Gyil oraz Gambang. 

Nie wiadomo dokładnie, kiedy ksylofon pojawił się w Europie. Najwcześniejsze wzmianki potwierdzają, że “drewniany stuk” był znany już 1511 roku. Wspomina o nim niemiecki organista i kompozytor Arnolt Schlick w swoim dziele “Spiegel der Orgelmacher und Organisten”. Do dziś książka uznawana jest za jedną z najlepszych i najważniejszych publikacji tego rodzaju. W literaturze istnieją inne opisy tego instrumentu, chociaż samej nazwy ksylofon zaczęto używać dopiero w latach 60. XIX wieku. Instrument był kojarzony z muzyką ludową rejonów Europy Wschodniej – głównie terenów Polski, Niemiec i Słowacji. Po raz pierwszy został użyty w słynnej kompozycji Camille’a Saint-Saënsa “Danse Macabre” w 1874 roku. Wówczas francuski kompozytor przyczynił się do wprowadzenia tego instrumentu na stałe do orkiestry symfonicznej. W tym samym okresie, na popularyzację ksylofonu wpłynął również Michał Józef Guzikow, będący rosyjsko-żydowskim klezmerem, czyli muzykiem grającym tradycyjny gatunek melodii tanecznej i instrumentalnej podczas wesel i innych uroczystości. Instrument używany był również na wielu koncertach ogrodowych oraz jako nowość podczas koncertów symfonicznych. 

W 1886 roku Albert Roth opublikował projekt dwurzędowego, chromatycznego układu taktów zgodnie ze wzorem klawiszy fortepianu. Spowodowało to opracowanie nowoczesnego ksylofonu orkiestrowego z dwurzędowym układem pasków chromatycznych i rezonatorami. Od 1903 roku John Calhoun Deagan stał się jednym z pierwszych producentów instrumentu przeznaczonego dla orkiestry. Od tego czasu ksylofon to jeden z głównych instrumentów grających w orkiestrach symfonicznych, teatralnych, a także w wielu zespołach tanecznych. Znani kompozytorzy, tacy jak Igor Strawiński, Béla Bartók, Olivier Messiaen, Edgard Varèse, Karheinz Stockhausen czy Pierre Boulez, specjalizują się głównie w koncertach wykonywanych na instrumentach perkusyjnych. Béla Bartók wykorzystał ksylofon w słynnych fragmentach w balecie pt. “Drewniany książę” oraz w kompozycji “Muzyka na smyczki, perkusję i Celestę”. Igor Strawiński zaprezentował dźwięk ksylofonu w orkiestrowym i baletowym dziele “Firebird” oraz w koncercie “Petrushka”.

 

 

Subskrybuj
Notify of
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments